Column Rixt: Ramadan (deel 1) en het recht om te eten

[noor73]

Column Rixt: Ramadan (deel 1) en het recht om te eten

In de trein van Casablanca naar Fez zit een handjevol mensen. Het is iets na zessen, de trein wiegt over de rails terwijl de zon langzaam achter de heuvels verdwijnt. Naast me zit een forsgebouwde man roerloos uit het raam te kijken. Plotseling komen van alle kanten mannen tevoorschijn met manden vol brood, cake, yoghurt, fruit, zelfgemaakte koekjes en flesjes drinken die ze aan de passagiers verkopen. De laatste zonnestralen zijn verdwenen; het is tijd voor de iftar, de maaltijd om de vasten te breken.

Het is Ramadan, de negende maand van de Islamitische maankalender. Voor moslims een belangrijke maand, die in het teken staat van bezinning en vasten. Gedurende dertig dagen eten, drinken en roken moslims niet tussen zonsopgang en zonsondergang. Ook hebben ze in die periode overdag geen sex met elkaar en is het niet de bedoeling dat je liegt, roddelt, vloekt of er verkeerde gedachten op na houdt.

Het doel is velerlei: het reinigen van de ziel, respect voor God, het leren omgaan met discipline, bezinning en mededogen met de armen. Voor veel moslims is het een belangrijke maand. De vastenmaand behoort tot de vijf zuilen van de Islam, de vijf beginselen waaraan een moslim moet voldoen in zijn leven: te weten de geloofsbelijdenis, het bidden, het geven van aalmoezen, het vasten en de bedevaart naar Mekka.

De Ramadan is echter ook een feestmaand. Naast de ‘beproevingen’ is het een maand van samenzijn, verbroedering, vrijgevigheid én veel gezelligheid. Een soort dertig dagen durend kerstfeest.

Ik ben in Marokko als de Ramadan in volle gang is. Op straat is het rustiger dan normaal. De doorgaans drukbezochte terrassen van de koffiehuizen zijn bijna leeg, maar niet gesloten. Toeristen en buitenlanders kunnen gewoon terecht in de restaurants al wordt eten op straat niet echt gewaardeerd. Voor moslims is eten op straat zelfs officieel verboden.

Ik logeer bij Karima, een moeder met vier kinderen (twee zoons van 8 en 10 jaar en twee dochters van 18 en 25 jaar) in het hartje van de medina van Casablanca, ‘Dar el Baihda’. Een vijfde zoon (32) woont in het buitenland. De woning is niet groot. Grenzend aan een kleine binnenplaats liggen twee kamers met banken langs de muur, een staand toilet die tegelijkertijd als douche dienst doet, en een keukentje. (foto: voorbeeld van een marokkaanse salon/woonkamer)

Elke avond tegen zonsondergang haasten de kinderen zich naar huis. Gezamenlijk zitten we rond de tafel, die steevast is gevuld met dezelfde gerechten. Vaste onderdelen van het breken van de vasten in Marokko zijn harira, een soort dikke tomatensoep met onder andere kikkererwten, lamsvlees, uien en linzen. Op tafel staan verder dadels, koffie of melk, chabakia, een soort mierzoete honingkoekjes, brood en fruit. Het is meer dan we op kunnen. (foto's: Een Marokkaanse tajine en vismaaltijd)

Na het eten gaan we, net als iedereen, naar buiten. De nauwe straatjes van de medina zijn afgeladen met straatverkopers. Tussen de potten en pannen, cd's en vele kleren slenteren families, moeders met kinderen, vaders, ouderen, en tieners met strakke broeken en gelkuifen. Om me heen klinkt overal: ‘labas, biger? ‘’Hoe gaat het? Alles goed?’ Iedereen zoekt elkaar op.

Ik bezoek de oudste dochter in de kinderkledingzaak waar ze werkt in het nieuwe centrum. Kinderen worden deze maand extra verwend met mooie kleren. Mijn vriendin maakt dagen van ruim tien, twaalf uur, zeven dagen in de week. Vrij nemen of ziek melden is er niet bij. Na het bezoek aan de afgeladen kinderwinkel ‘vluchten’ we naar een enorme sporthal in de buurt van de Hassan II moskee, waar een maand lang de nieuwste kleding, tapijten en snufjes voor in huis - vooral veel plastic spullen uit China - worden getoond: een soort ‘Ramadan huishoudbeurs’.

Voor we teruggaan voor de late warme maaltijd rond een uur of elf wil mijn ‘familie’ me graag nog de Hassan II, tweede grootste moskee ter wereld, laten zien. In de moskee, die deels boven de zee ligt, is plaats voor bijna vijftigduizend mensen. Net als de Amsterdam Arena kan het dak eraf. Het gebed is net ten einde als we aankomen. Een zee van honderden mannen en vrouwen in witte 'djellaba’ stroomt ons tegemoet en slokt ons op. Even voel ik me met mijn spijkerbroek en T-shirt een 'indringer'. Al lijk ik de enige te zijn die zich er aan stoort. Een bijzondere ervaring. (foto: Moskee HassanII)

Marokkanen hechten aan de Ramadan. Meer dan met ‘bidden’, wat velen in de praktijk niet doen, wordt de vastenmaand gezien als iets waar je aan ‘mee moet doen’. Onlangs besloot een groepje jonge Marokkanen zich op Facebook te manifesteren door ‘het recht om te eten’ te claimen. Een eerdere poging hiervoor een paar jaar geleden met ludieke picknick-acties stuitte op een stroom aan verontwaardigde reacties. Het gaat dan overigens om het recht om in het openbaar te eten. Wat je achter je eigen voordeur doet, moet je zelf maar weten.

Na een paar dagen wil ik 'het ook wel eens ervaren' en vast (deels) mee. De heerlijke lunches die mijn gastvrouw s’ middags voor me kookt, smaken me steeds minder. Het omgekeerde van ‘zien eten, doet eten’ geldt blijkbaar ook. Het ‘vasten’ gaat me redelijk af, al snel heb ik geen enkele moeite om niet te eten. Het niet drinken is veel zwaarder, en dus smokkel ik een beetje en gun mezelf ’s ochtends en 's middags één kop koffie.

Terug in de trein. Na een paar dagen Casablanca besluit ik door te reizen naar Meknes. De forse man naast me kijkt in de mand, pakt een broodje, een flesje drinken en yoghurt, en legt die voor zich neer. Vervolgens pakt hij nog een keer hetzelfde en geeft dat aan mij. Hij rekent af, knikt naar me en begint stilzwijgend te eten. Enigszins verbouwereerd door dit gebaar stamel ik nog net ‘sjoekran’ (bedankt) en begin eveneens stilzwijgend te eten. Het is inderdaad helemaal niet gezellig om alleen te eten.

In oktober deel 2: het offerfeest.

Meer lezen op:
www.marokkotoday.nl
Wereldwijzer Marokko Reisforum

*Rixt Albertsma is parttime reisjournalist en auteur van de Reisgids 100%Marrakech (1e druk). Rixt is gespecialiseerd in Marokko en woonde enige tijd in Marrakech. Voor Wereldwijzer schrijft ze elke maand over haar ervaringen toen en nu in Marokko.

[anne-jitske]

Heel gaaf om jouw ervaring met Ramadan te lezen!

Groetjes, Anne